het_boek

 

 

   

Minister van Onderwijs Maria van der Hoeven trekt de Rubicon over.
10
Voor een Unie van burgers en lidstaten!


Een overzicht van het Europees speelveld.




De Standaard

Van onze redacteur Bart Beirlant

BRUSSEL - Als de Nederlanders bij hun (niet bindend) referendum op 1 juni
de nieuwe Europese grondwet afschieten, zal dat zijn ondanks de campagne
die Jaap Hoeksma voert. Op scholen en universiteiten laat hij studenten en
politici zijn zelf bedacht gezelschapsspel Eurocratie spelen, waarna een
stevig debat volgt over de grondwet. ,,Europa is geen dreigende storm,
zoals veel Nederlanders denken. Het is de toekomst.''

HOE maak je de bevolking warm voor het project van de EU? Hoe leg je een
tekst als de Europese grondwet uit aan jong en oud? Het is een probleem
waar journalisten mee worstelen. En ook Jaap Hoeksma kwam er niet uit, toen
hij in 1991 het verdrag van Maastricht moest gaan uitleggen aan werkgroepen
te lande. Hij herinnert het zich nog levendig: ,,Het was in een zaaltje in
Meppel. Het was onbegonnen werk om het verdrag uit te leggen, na tien
minuten was de aandacht weg. Zo kwam ik bij het idee van een spel over
democratie, toegepast op de Europese Unie, zodat ik de mensen kon vertellen
waar het echt over gaat.''

Hoeksma bedacht Eurocratie en bracht het in 1992 maar zelf op de markt -
spellenmakers en uitgevers zagen er geen brood in. Tien jaar geleden
ontmoette ik hem voor het eerst op een spellenbeurs op de Heizel. Nu zitten
we in een bruin café op de Brusselse Grote Markt, gebogen over de derde
versie van het spel. De EU evolueert, Eurocratie volgt: ,,EU 25. Referendum
edition'', staat op de doos die het uitzicht heeft van de Europese vlag.

Het spel is geniaal eenvoudig. Op het bord staan de 25 lidstaten met vlag
afgebeeld, elk met een aantal steden - ,,België en Nederland elk twee''. De
spelers worden de lijsttrekker van een politieke partij - van
christen-democraten tot eurosceptici. Wie een stad binnenhaalt, krijgt drie
leden van het Europees Parlement uit de pot. Wie alle steden van een
lidstaat heeft, krijgt bij het passeren van Brussel een Europees minister.
Wie het eerst een regering van 12 ministers kan vormen, wordt president van
de Europese raad, op voorwaarde dat hij voldoende steun heeft van het
Europees Parlement.

Sinds februari toert Hoeksma Nederland rond met de YOU4EUROPE Referendum
Tournee: in 40 scholen en universiteiten laat hij studenten het spel
spelen. ,,Ik vraag telkens aan parlementsleden en Europarlementsleden om de
eerste steen te gooien.'' Pas daarna volgt een stevig debat over Europa en
de grondwet. De kinderen die te jong zijn om op 1 juni te stemmen, krijgen
postkaarten mee om hun familieleden ervan te overtuigen dat ze moeten gaan
stemmen. De formule slaat aan. Op 24 mei houdt de gemeenteraad van
Amsterdam een debat over de grondwet, maar niet voordat de raadsleden
Eurocratie hebben gespeeld. Op 31 mei vindt in Den Haag de finale van de
tournee plaats, aan de vooravond van het referendum.

,,Horen en zien vergaan als de leerlingen het spel spelen'', zegt Hoeksma.
,,In het begin is Europa een ver-van-mijn-bedshow. Achteraf vertellen
leraars me dat de belangstelling voor de EU in de klas is toegenomen -
leerlingen komen spontaan af met krantenartikelen over Europa. Dat is het
geheim van het spel: het geeft een denkraam waarbinnen de EU behandeld kan
worden. En door deze benadering wordt de EU ook in regionale pers
voorpaginanieuws.'' Hoeksma laat me een kopie van een pagina van de Texelse
Courant zien: ,,VWO-scholieren spelen met Europese grondwet'', luidt de
kop.

Maar de peilingen vertellen dat een meerderheid van de Nederlanders tegen
de nieuwe grondwet gekant is? Hoeksma ontmoet veel mensen en praat erover.
Zijn verklaring? ,,Veel Nederlanders zijn na het fenomeen-Fortuyn gevoelig
geworden voor het punt van de nationale identiteit. In de Nederlandse
politiek was het debat onder de regeringen-Kok dood: iedereen was het over
alles eens. Dat duurde tot januari 2001, tot Fortuyn kwam. Die nieuwe
beweging leidde tot een gevoel van verlies van de Nederlandse identiteit.
'We geven bevoegdheden aan Brussel, terwijl we op straat met het probleem
van de multiculturele samenleving zitten', hoor je. Tja, als je hoofd en
voeten er af gaan.''

De tegenstanders van de grondwet roepen volgens Hoeksma het abstracte beeld
op van een superstaat, een abstracte moloch die de Nederlandse identiteit
dreigt te verpulveren. ,,Dat beeld komt niet met de realiteit overeen. Ze
maken de mensen bang met de moloch en hopen hun winst te incasseren.'' Het
spel laat zien dat wat zich in Europa afspeelt, gewoon een democratisch
spel is, zegt hij.

De Nederlandse overheid is pas onlangs in actie gekomen om de grondwet te
verdedigen. ,,De Nederlandse regering is te laat beginnen praten over het
onderwerp. Ik heb zelf het risico genomen: de nieuwe versie van mijn spel
was klaar voor de Eerste Kamer besloot een referendum te houden. Ik ben op
17 februari campagne beginnen voeren.''

Hoeksma klaagt over de kloof tussen politiek en burger in Nederland, die
volgens hem groter is dan in België. ,,Als ik Jean-Luc Dehaene bel met de
vraag of hij wil meedoen met het spel, volstaat een telefoontje. Als ik een
mailtje stuur naar de secretaresse van Verhofstadt, krijg ik dezelfde dag
een antwoord terug. Als ik premier Balkenende wil contacteren, moet ik een
brief schrijven naar de Rijksvoorlichtingsdienst en heb ik na een maand nog
geen antwoord.''

Intussen geniet Hoeksma van het enthousiasme waarmee de jongeren Eurocratie
spelen. Ziet hij het als zaadjes planten voor Europa? ,,Ja. Na het spel zie
je het op de gezichten van die kids: 'Nu snap ik het'. De leukste
ervaringen zijn die waarbij het spel gespeeld wordt door leerlingen uit
verschillende Europese landen. En soms geven kinderen hem te denken.
,,Onlangs merkte een Spaans kind op: 'Wij zijn te arm om anti-Europees te
zijn'.''